Słowniczek bydgoski

a

abtrimo – do cholery / w diabły / won
ady – przecież
ajnfach – po prostu
ajzol – przedmiot żelazny, metalowy; kawałek żelaza, metalu, żelastwo
aksa – ośka
akuratnie – w sam raz
alehand – niesamowite / niemożliwe
amendeus – upadek sił, dogorywanie / dół, chandra, deprecha
ancug – garnitur
antek – mieszkaniec Bydgoszczy pochodzący z innych dzielnic Polski
antrag – wniosek o przyjęcie do tzw. folkslisty
antrejka – przedpokój
arab – Niemiec z Besarabii
arbeitsamt – niemiecki urząd pracy
atlejta – porządny gość
aufgust – wywar z kawy lub herbaty
aufseher – dozorca
ausgus a. ausgust – zlew kuchenny

b

badeje, badejki – kąpielówki
bachać się – kąpać się
bajzel – bałagan
bakfajfa (dać komuś bakfajfę) – spoliczkować kogoś
balanks – równowaga, część mechanizmu zegarowego
bamber – chłop
bamberka – chłopka
bamberstwo – gospodarstwo wiejskie
bambetle – pościel
bambosze – papcie
bana – kolej
bania – dynia
baniarz – pracownik kolei
barachło – bałagan
barchan – flanela
bejmy – pieniądze
bety – pościel / piżama
bieda się hejbła – nagły, nieoczekiwany wydatek
binda – opaska / podpaska
blałka a. blauka – wagary
blaza – pęcherz
blirwa – prostytutka
blitz-blanck – idiom: wyświechtać do połysku
blockleiter – blokowy funkcjonariusz NSDAP
blutka – czarny salceson
bombka – porcja wódki
bombons – cukierek
bonkawa – kawa naturalna, ziarnista
bormaszyna – wiertarka
brabansony – belgijska rasa koni pociągowych
brandsole – noski, czubki butów
bratnik – piekarnik
bratwurst – pieczona kiełbasa
brauchbar – potrzebne
brawędzić – marudzić, ględzić
bremza – hamulec
brękot a. brynkot (żart.) – maruda, zrzęda
bryle – okulary
bubek – walet (figura w kartach)
buda – (1) szopa; (2) szkoła
budziak – szopka
buksy – spodnie
bulaj – grubas
bumblować – (1) wałęsać się, wagarować; (2) obijać się, leniuchować
bumelcug – powolny pociąg, ciuchcia
burdel – bałagan
burg – zamek obronny
bursz – chłopak, chłopiec na posyłki
burtnik – krawężnik
buszować – przeglądać a. siedzieć do późna
butalina – pasta do butów
być korekt – być w porządku
być na fleku – czuć się dobrze
być na launie – być zadowolonym
byrgusi – Polacy przyjęci o tzw. folkslisty
bździągwy – małe, „niedorobione” owoce

c

centrofuga – do oddzielania mleka od śmietany
cetelek – świstek, zaświadczenie
chabanina – mięso gorszego gatunku
chęchy – zaniedbany teren
chichrać się – śmiać się
chląchać – smarkać
chochla – łyżka wazowa, warząchew
churchlać – mieć kaszel
ciul (lekc., pogardl.) – oferma, niedorajda (w Poznaniu nie odczuwane jako wulgarne)
cukrówka – buraki cukrowe
cwetr a. cwyter – sweter
cwingi – klamry zaciskowe np sklejenie dwóch deseczek
cwyterek – sweterek
cygarety – papierosy

ć

ćmuk – demon występujący w Wielkopolsce; człowiek zasępiony

d

derfować – móc, mieć pozwolenie
deka – narzuta, koc
dekel – denko, pokrywka
diacheł – diabeł
direkt – prosto
dokart – dwukołowy pojazd konny
doktór – doktor / lekarz
dostać fymla – zgłupieć
dostać szplina – zdenerwować się
dowcidupny – dowcipny
drabka – drabina
drachel – latawiec
drajfuz – kopyto szewskie
drykować – obijać się / zwlekać / uchylać się od robienia czegoś
dryndnąć – zadzwonić
duftować – perfumować
dukane kartofle – purée ziemniaczane
dundel – wydzielina z nosa lub (żart.) malec, smarkacz
durch – ciągle
durszejnander – bałagan
durszlak – cedzak
durśmarsz – biegunka
dycht – całkiem, zupełnie
dychtowny – szczelny
dyjcug – pociąg przyspieszony
dyke luft – zaduch (od niem. dicke Luft)
dyndać – wisieć
dyngs a. dynks – trudny do nazwania, niedookreślony przedmiot
dyskana – bańka / konew na mleko
dziabka (powsz.) – motyka

e

edelwajs – szarotka
egal (blank egal) obojętnie
egzorta – (1) kazanie pogrzebowe; (2) ostra reprymenda
einfach – zwyczajnie, po prostu
eintopf – danie jednogarnkowe
eka,winkel – kąt prosty, narożnik, róg
eksercyrka a eksycyrka – musztra
emil – młot sporych rozmiarów
erbnąć – (1) odziedziczyć, dostać w spadku; w tym znaczeniu stosowane na Śląsku i przez niektórych bydgoszczan; (2) w dialekcie wielkopolskim, do którego należy bydgoska gwara, erbnąć zazwyczaj znaczyło ukraść
erda – uziemienie, ziemia
erika – wrzos
etaż – piętro, kondygnacja

f

fach w ręce – zawód
fafluniec – (1) paproch; (2) ktoś, kto brudzi się przy jedzeniu
fafluńce – paprochy
fafoł (powsz.) – śmieci, kłęby kurzu lub zwisające, skręcające się strzępy odzieży; wytrącony osad
fajerka – żeliwny krąg piecowy
fajrabend – czas wolny / koniec pracy
fajrant – koniec pracy
fana – chorągiew, sztandar
fantazować (rzad.) – histeryzować, reagować przesadnie, zbyt emocjonalnie
farfiks – niski, mały wózek towarowy na czterech kółkach
farfocle – paprochy
farwater – szlak wodny za statkiem
fąfel – kapka pod nosem
febra – gorączka
feldfebel – sierżant
fereta – łach, szmata
fertig – gotowy, skończony
fest – porządnie / mocno
feste chłop – postawny mężczyzna
fizmatenta – bibeloty, drobiazgi
fibra – tworzywo ze sprasowanej masy papierowej
filungi – powierzchnia płyty drzwiowej
firtel a. fyrtel – dzielnica
flama – kochanka
fleja a. flejtuch – brudas
flep – dokumenty
fliger – samolot
fligry – samoloty
flizy – płyty chodnikowe
flobuda – tanie kino
flukać – cycać / ssać
frajcajt – czas wolny
frajda – radość / przyjemność
framuga – ościeżnica
frechowny – bezczelny
fucha – piłka nożna
fuga – przestrzeń wypełniona zaprawą, spoina
fuksszwanc – ręczna piłka do drewna
funda – płacenie za kogoś
fundnąć – zapłacić za kogoś
funsztyk – ciężarek do wagi
furt – ciągle
fuszer – zły pracownik
fuszerka – źle wykonana praca
futer – pasza
futrować – karmić zwierzęta
futryna – ościeżnica
fuzle – strzępy
fyrtel a. firtel – dzielnica

g

galart – galareta z mięsa
galicjoki – mieszkańcy zaboru austriackiego
galoty (żart.) – majtki
ganek – ścieżka, przejście
gapa – gawron, ktoś nieogarnięty, roztrzepany
gardinki – firanki
garować – spać
gemajn – szeregowiec
gemyla (gemela a. gymyla) – śmietnik (z poznańskiego)
geszenk – prezent, podarek
giczały – nogi
gilać a. gilgotać – łaskotać
gilejza, gielejza, gelejza (wyzw., pogardl.) – niezdara, osoba powolna, ślamazarna, niezręczna
gira, giyra, giera (powsz.) – noga
girka, giryka, gierka {powsz.} – nóżka
giskanka – konewka
glaca (powsz.) – łysina, głowa z przerzedzonymi lub bardzo krótko ostrzyżonymi włosami
glajda – (1) ktoś niechlujny, nieporządny; (2) błoto
glancować – nabłyszczać
glancpapier a. glaspapier – papier ścierny
glapić się – gapić się, patrzeć
glaspapier a. glancpapier – papier ścierny
glazejki – rękawiczki
gloka – szklana butla do wyrobu wina
glubka – odmiana śliwki
gmerać się – guzdrać się
gnić – leżeć bez celu
gnić w bedach – wylegiwać się w łóżku
gnyk – kark
gracować – przegarniać popiół
gramolić – wchodzić do góry niezdarnie i z umęczeniem; wyrażenie obecne dzisiaj w mowie potocznej, jednak pierwotnie właściwie tylko dialektowi wielkopolskiemu
gruszka – żarówka
gulgon – indyk
gulgotać – (1) nerwowo, niewyraźnie mówić; (2) bulgotać (np. o gotującym się płynie)
guła – indyczka
Gwiazdka – Wigilia Bożego Narodzenia
Gwiazdor – odpowiednik św. Mikołaja, przychodzi w Gwiazdkę
gzik a. gzika – twarożek, zwykle przyprawiony śmietaną i szczypiorkiem lub cebulą
gzub – dziecko

h

hajcerz – palacz
hajociarz – członek Hitler Jugend
hajtnąć się – ożenić się lub wyjść za mąż
halbka – pół litra
hałastra – grupa dzieci lub młodzieży, zachowująca się bardzo swobodnie
hamstrować – chomikować, gromadzić zapasy
harnatel – wsuwka do włosów
hekel – szydełko
heklować – szydełkować
heksa – jędza
heksenszus – lumbago
herszlag – zawał serca
hochraus – zajść wysoko / mieć wysoką pozycję
hofnal – gwóźdź
hoker – taboret
holzgas – gaz drzewny
hulanka – balanga / drobne wydatki
huncwot – łobuz, nicpoń

i

iść ab – odchodzić / skończyć się (półkalka z niemieckiego abgehen)
iść drap – iść pospiesznie
iść na szagę – iść na skróty
iść na zdłuty – iść dłuższą drogą
iwan (pogardliwie) – Rosjanin

j

ja – tak
jaczka – kaftanik
jadaczka (żart. lub obelż.) – gęba
jadalka – pokój stołowy
japa – dziura w odzieży
jechać na kółku – jechać na rowerze
jagerhut – kapelusz myśliwski
jubel – bajzel
juchta – chuligan, łobuz; przed I wojną światową i okresie międzywojennym nazwa chuligana, przestępcy z Chwaliszewa, niedużej dzielnicy Poznania
jupa, jupka – kurtka

k

kachlowy – kaflowy
kałdun – duży brzuch
kakalud (powsz.; żart. lub iron., lekc.) – malec, pędrak
kalafa – gęba, twarz
kamlot – kamień, głaz
kanar – kontroler w komunikacji miejskiej
kancik – kromka chleba
kapcie – papcie
kapnąć się – zorientować się, zdać sobie sprawę
karbonada – kotlet
karmelki – cukierki
kasta – (1) skrzynia, (2) bramka na boisku do gry w piłkę nożną
kastrolki – rondelki
kaszak a. kaszok, kaszówka – kaszanka
katana – rodzaj wierzchnego okrycia, najczęściej marynarka lub kurtka
kawiorek (powsz.) – długa pszenna bułka
kąpielka – łazienka
kejter – pies
kerzki – krzaki, krzewy
kesta a. kista – skrzynia
keta – łańcuch
kicha – kiełbasa
kielce – kły, zęby
kielczyć się – śmiać się
kiereja – spódnica
kieretyny – wykroty, zarośla
kipa – niedopałek papierosa
kircha – kościół, zbór ewangelicki
kirchof – cmentarz
kista a. kesta – skrzynia
kiszka – kiełbasa
kitować się – dryblować piłką
kiżanka – urządzenie do robienia masła
klajster – klej
klamot – kamień
klamoty – rzeczy, przedmioty, narzędzia
klapcążki – obcęgi
klapsztula a. klapsztura – złożona kanapka
klapsztura a. klapsztula – złożona kanapka
klatry – włosy
kląpy a. klumpy – drewniane trepy
klepidupa – plotkara
klipa (klipa do tysiąca) – dziecięca gra
klofta (pogardl.) – gruba, ociężała kobieta
kluk – nos
klumpy a. kląpy – drewniane trepy
klunkier – grat, rupieć
knara – karabin
knysik – dyg, ukłon
knyf – sposób, fortel
knypel – nóż szewski
knypsować – dziurkować bilety
kociamber – kot
kogutki – pigułki od bólu głowy
kolebać – kołysać
kolona – brygada robocza
kolonialka – sklep spożywczy
kombinerki – szczypce
kople – pasy mundurowe
korbol – dynia
korekt – w porządku
krojda – syrop buraczany
kromka, krómka (powsz.) – piętka chleba
kruszki – ciastka
krużawe klatry – kędzierzawe włosy
krystek – żelazny piecyk
kryształowy – Polak nie dający się zgermanizować
krzyżak – rdzenny mieszkaniec Pomorza
ksyk – chłopak
kubaba – ziele angielskie
kuch – placek
kuczer – wożnica
kukać – spoglądać
kulasy – nogi
kumpel – kolega
kunda a. kuńda – cwaniak
kuzaj – kuzyn
kwarta – kubek o pojemności 0,25 l.
kwyrdlałek – koziołek, przyrząd w kształcie gwiazdy na patyku, do ucierania np. polewy

l

laczek, laczki – domowe pantofle damskie i męskie bez napiętka
lager – legowisko
lajsnąć – kupić / sprawić / zafundować sobie coś
langus – wysoki i chudy człowiek
lanżerować – przetaczać wagony kolejowe
laubzega – piłka, wyrzynarka
laufbursz – goniec
launa – nastrój, humor
leberka – pasztetowa
linojlum – linoleum
listowy – listonosz
liszaj – egzema
liszaja – gąsienica
liść bobkowy – liść laurowy
lochy – dziury
lofrować – iść na wagary / włóczyć się
lorbas – wyrostek, nieusłuchany chłopak
lubawe mięso – podpsute mięso
lufcik – małe, dodatkowe okno; zazwyczaj prostokątne umiejscowione tuż pod sufitem
luftka – cygarniczka
luj – chuligan, łobuz
lujmycka – rodzaj czapki
lump, lomp – ubranie, odzież, ciuchy
luntrus – nicpoń

ł

łapserdak – nędznie ubrany, obszarpaniec

m

maca – miarka do grzybów lub jagód (ok. 1 litra)
macoszki – bratki
majdan – podwórko
majtać – machać
majsel – przecinak do metalu
makiełki, makiołki – słodka potrawa wigilijna z makiem, kluskami, pieczywem, rodzynkami, miodem itp.
makierować* – szpanować
maltretować – psuć
manatki a. manele – rzeczy osobiste
mantel – płaszcz
markierować – udawać, z niemieckiego markieren
marny – młody, mały
matmamzela – zniekształcone fr. mademoiselle – panienka
mączka – krochmal
mączkować – krochmalić
mączkowany – krochmalony
mieć ambę – mieć głupie pomysły
mieć fifa – mieć talent
mieć frajdę – mieć radochę
mieć ptapty – zachowywać się infantylnie, być niedorozwiniętym umysłowo
mieć równo poukładane – być w pełni władz umysłowych
mieć smaka – mieć apetyt na coś
mieć sztycha – być nadpsutym
mieć wypite – być pod wpływem alkoholu
mietła – miotła
migana (wychodzi z użycia) – zabawa taneczna
mikrowela – kuchenka mikrofalowa
misić – trzebić
młodzie – drożdże
modra kapusta – czerwona kapusta
modrak – chaber, bławatek
mudzić – marudzić
muki – fochy, grymasy
muły – muskuły
mus – konieczność
muszkaty – pelargonie
muterka – nakrętka
mycka – czapeczka
myć statki a. statory – myć naczynia
myst – byle co

n

na bakier – krzywo, na bok
naborgować – pożyczać
naduszać – naciskać (np. guzik)
na dwór – na zewnątrz, poza dom, „na pole”
nadzierać się – wydzierać się, krzyczeć
na fest – mocno
nafutrować – nakarmić
na glanc – do czysta, na błysk
nagrygolić –  napisać niestarannie, nagryzmolić
nahajcowany – napalony
na kredę – na kredyt
na odwyrtkę – na odwrót, na lewą stronę
napalony – zawzięty, bardzo pragnący czegoś
na placie – na piecu kuchennym
na remby a. na ręby – na lewą stronę, np. ubranie
na spróbę – na próbę, na spróbowanie
na szagę a. na szago – na przełaj
naświgać – nawrzucać
natron – soda oczyszczona, uwodniony węglan sodu
na wyprzódki – na wyścigi
nazad – do tyłu
neper (pogardl.) – określenie mężczyzny z marginesu społecznego
neptyk – głupek, „niekumaty
nie dali – nie pozwolili
niegodziwy – nieznośny, niegrzeczny (w odniesieniu do dzieci)
niemota – niemowa
nieusłuchany – niegrzeczny, nieposłuszny (tylko w odniesieniu do dzieci)
norać się – brudzić się
nudle – makaron
nuplać – ssać
nyny – spanie (zwłaszcza przy zwracaniu się do dzieci lub żartobliwie)
nyrol – skąpiec

o

obkład – (1) wędlina, ser  itp. na kanapce; (2) okład, kompres
obśrupany – wyszczerbiony
obtoknąć – opłukać
obzorgować – postarać się o coś
ochlapus – pijak
odkluczyć (powsz.) – otworzyć zamek kluczem
odpicować się – wystroić się
odpicowany – elegancki, wystrojony
odtranżolić się – odczepić się
ogacić izbę – uporządkować, przygotować do czegoś
ogarnąć się – oporządzić się
oglądnąć – obejrzeć
oglądnąć się – obejrzeć się
opypłany a. opyplany (wych. z użycia) – brudny, umorusany, niechlujny
ostawić w szychu – zostawić na lodzie, na łasce losu
oszparować – oszczędzić (czegoś)
ośpice – szczepienie przeciwko ospie
ośrupać się (wych. z użycia) – ogolić się, wystrzępić sobie włosy, nierówno je obciąć

p

pajda – kawałek chleba
pamperek – pajacyk, maskotka
pana – pęknięta opona
pantofelszule – pruska szkoła ludowa
papla – topola
papuć – but
papudrok – partacz, niezdara
parademarsz – marsz paradny
parówa a.parówka (powsz.) – gorące i wilgotne powietrze
patan (zazwyczaj w l.poj., wychodzi z użycia) – olbrzym, osiłek
pawinent – posadzka
pecować – skarżyć
peja (powsz. żart. lub pogardl.) – wesz, pchła
pelkartofel – zasmażany ziemniak
pener – mężczyzna z marginesu
penerstwo – margines społeczny
perpentykiel – wahadło
pętówka – ziemniak
pierdel – więzienie
pierdoła – gamoń, niedołęga lub człowiek stary, gadatliwy, sklerotyk (bez wulgarnego nacechowania)
pierdoły – głupstwa, bzdury, brednie
pierny – pikantny
pinda – pogardliwie o dziewczynie
pindel – zawiniątko
pipsztoki – małe rybki
plachander – łazęga
plapa – twarz
plata – piec kuchenny
plindze a. plyndze – placki ziemniaczane
płat – ścierka do zmywania naczyń
pociejewnik – bałagan
Podkoziołek (powsz.) – ostatni dzień karnawału; Śledzik
podstawek, podstawka – spodek pod szklankę, filiżankę
poflekowane – połatane
polewka, polywka (powsz.) – zupa z kwaśnego mleka lub maślanki, zaprawiana mąką
polterabend – wieczór panieński
pomorskie pyry – mieszkańcy Pomorza
pomuchel – dorsz
po ordnungu, na befehl- po porządku, na rozkaz
poplachandrować – pospacerować
poruta (powsz.) – wstyd, kompromitacja
pory – spodnie
porypany – porysowany, zadrapany
porządki – narzędzia
posowa – sufit
posnukowane – pocerowane
pozbaść – uzależnić, zdominować, podporządkować sobie (kogoś)
półkoszek – wóz chłopski
pómelki – śliwki
prędzej – wcześniej
propek – korek
propelerek – śmigiełko
prukwa (przest.) – stara, wredna baba
prymka – tytoń do żucia
przechadzka – spacer
przekluczyć (powsz.) – przekręcić klucz w zamku
przeputać – roztrwonić
przyjęcie – Pierwsza Komunia Święta
przytostać – przynieść, przytargać, przyprowadzić
puf a. pufbuda – dom publiczny
pukiel – garb
pupka – lalka
puszorek – uprząż, szelki
pyda – wielorzemienny przyrząd do chłosty (in. dyscyplina)
pyndelek – tobołek

r

rachować – liczyć
radyski – rzodkiewki
raić – namawiać; swatać
rajcować – kusić, wabić, podniecać
rajzefiber – różne dolegliwości dokuczające przed podróżą; rozgorączkowanie związane z przygotowaniami do podróży
rajzetasza – torba podróżna, walizka
rajzować – podróżować
raszpel – pilnik
recht – racja
repeta – gęsta zupa, najczęściej jarzynowa, stanowiąca jednodaniowy obiad
rejwach – zamęt, harmider
reklamówka – siatka na zakupy
rematys – reumatyzm
rojber – niegrzeczny, psotnik
rozchwierutany – rozkołysany, rozklekotany
rozlyrotać się – obluźnić się, rozchwiać się (najczęściej o meblach)
rozlyrotany – rozchwiany
rozwerk – kierat
ruk cug- szybko; raz dwa trzy
rukpak – plecak
rumel – wesołe miasteczko
runkel a. ronkiel – burak pastewny
rychło – wcześnie, wnet
rychtować – szykować (się)
rychtych / rychtyg / rychtyk – dobrze, poprawnie
ryczka – niski drewniany stołek
rydelek – daszek u czapki
ryfa – skrzywiona, niesympatyczna buźka; facjata
rylotać się – kołysać się, chwiać się
rymsnąć – przewrócić się; rzucić czymś
rynek – targowisko
rzaga a. żaga – piła
rzechotać – śmiać się rubasznie
rzęch – pogardliwe określenie starego i/lub wadliwego urządzenia, często o samochodach
rzymel a. rymel – skórzany pasek do wymierzania kary

s

selcerska woda – woda sodowa
serwulatka z chabaniny – sucha, końska kiełbasa
skibka – kawałek chleba ze środka
skichać się w pory – narobić w spodnie
sklapnąć (powsz.) – złożyć
skurzawka (powsz.) – ściereczka do kurzu
skurzyć – odkurzyć
sklep – piwnica (od „sklepienia”, czyli sufitu )
skład – sklep
swarka a. szpyrka – wysmażona kostka boczku lub słoniny
smary – lanie, chłosta
snuki – cery, np. w pończosze
sorg – problem
spartolić – zepsuć, zniweczyć
spiknąć się – zmówić się
spryt – spirytus
stara lada – antykwariat
statki – naczynia
stelmach – kołodziej
stóf a. stuf – naczynie do wody; blaszany kubek o pojemności 1 litra
stroić muki – dąsać się, obrażać się, mieć focha
strugać – obierać
stryknąć się – zderzyć się
sypialka – sypialnia
szabel a. szabelek – fasolka szparagowa
szabrować – podkradać
szagówki – rodzaj klusek skośnie krojonych, kopytka
szajba – bzik, obłęd
szajs – coś wadliwego, byle jakiego
szajser – dzieciak (z sympatią)
szalek – karo
szałaputny – lekkomyślny
szałerek – szopka, drewutnia
szancować – ciężko pracować
szantoperz – łobuz
szczapić-  schwytać, złapać, dostać w swoje ręce
szczun a. szczón – chłopak, starszy gzub
szelbąg – szafka
szemel – stołek podobny do ryczki
szkieł – policjant
szkity – nogi
szlaberek – śliniaczek
szlajać się – włóczyć się, spaccerować
szlajfka – kokarda, wstążeczka
szlakownia – miejsce, gdzie usuwa się popiół i szlakę z parowozów
szlauch – wąż gumowy
szlauchwaga a. szlaufwaga – poziomica
szlaufwaga a. szlauchwaga – poziomica
szlus – koniec, kropka
szlyps – krawat
szmania – człowiek leworęki, mańkut
szmerci – boli
szmergle – kamienie szlifierskie
szmyrglować – czyścić papierem ściernym
sznaps – kieliszek wódki
szneka – drożdżówka
szneka z glancem – drożdżówka z lukrem
sznelcug – pociąg pospieszny
szneptuch – chustka do nosa
sznupa – pysk, morda
sznurowana kapusta – zasmażana kapusta
sznypselki – resztki
sznytka – kanapka; kromka chleba
szokolada – czekolada (częściej stosowane na Pomorzu Zachodnim)
szóńdy – nosidła na wodę
szparować – oszczędzać
szpecht – dzięcioł
szpek – słonina
szpeknąć – spojrzeć, zobaczyć
szpilorek – (1) szydło; (2) sztylet zecerski
szplin (mieć szplina) – o kimś szalonym, mającym „nierówno pod sufitem”; mieć bzika
szplundrować – grzebać w cudzych rzeczach; przetrząsać rzeczy w poszukiwaniu czegoś
szplyterek – odłamek
szprachać – żebrać
szpyrka a. skwarka – wyzmażona kostka boczku lub słoniny
szpyrki – zmażone plastry boczku
szpyty – nogi
szrama – blizna, szpara
szrank – szafa
szruber – szczotka ryżowa
sztabowy – stugramowy kieliszek wódki
sztafirować – ubierać się wykwitnie, stroić się
sztama – zgoda
sztamajza – łom
sztanga – część ramy roweru lub metalowa listwa
sztapel – sterta towaru, materiału
sztepdeka – kołdra
sztepsel – wkładka patentowa
sztosik – kieliszek wódki
sztrachel – zapalniczka
sztrajfa – patrol, obława
sztram – mocno
sztreka – szlak
sztrypy – gumki do zapinania pończoch
sztrumel a. sztrómel – niedopałek
sztrumelpeter* (strummelpeter) – strach na wróble
sztrykować – robić na drutach
sztuba – izba, pokój
sztula – pajda chleba
szturchane kartofle – purée ziemniaczane
sztyca – podpórka podtrzymująca linkę
sztychel – rylec
sztychówka – szpadel
sztyft – patyczek
sztylpy – cholewki przypinane do butów
sztymuje – zgadza się, pasuje
szufelka – śmietniczka
szurgać – szurać
szuwaks – pasta do butów
szwajsaparat – aparat do spawania
szwajsaparaty (żart.) – stopy, zwłaszcza brudne, cuchnące
szwajser – spawacz
szwajsować – (1) spawać; (2) opowiadać bzdury
szwamka – gąbka
szwance – ogony
szwung – (1.) rozmach, pęd, impet; (2) zapał, entuzjazm
szyldwach – żołnież stojący na warcie
szypa – podobne do łopaty narzędzie o charakterze szufli, często używane do przerzucania piasku

ś

ścielenie (powsz.) – słanie (łóżka, tapczanu, itp.)
ślabizować (przestarz.) – sylabizować, bardzo powoli czytać
ślągwa – niewydarzona kobieta
ślipia a. ślipie – oczy
ślumpa a. ślompa – brudna woda, śmierdząca ciecz
śmigaj – idź szybko, pospiesz się
śrubsztak – imadło
śrupać się – drapać się
świętojanka – porzeczka
świgać, śwignąć – rzucać, rzucić

t

tablet – taca
tank – czołg
tante – ciotka
taryfa – taksówka
taska – filiżanka
taśtać a. tośtać – nieść
taśtać się a.  tośtać się – wlec się
tej – ty, albo jako zawołanie, albo jako dodatek akcentujący
teksy – gwoździki
tender – wagon z zapasem węgla i wody, stanowiący część parowozu
tera – teraz
termedyje (wych. z użycia) – kłopotliwe sprawy, problemy
teściu – teść
tingel-tangel (niem. Tingeltangel, wyraz dźwiękonaśladowczy od dźwięku uderzanych o siebie talerzy blaszanych) daw. podrzędna restauracja lub kawiarnia, w której występowały kabarety wątpliwej sławy.
tłuk – osoba mało inteligentna; źle prowadząca się dziewczyna
toć – przecież
tołbank – lada sklepowa
tołuby – torsy, korpusy
tołumbas – wielki bęben
topek – mały garnuszek, kubek
toptuch – ścierka
towary krótkie – pasmanteria
tranżolić – mówić od rzeczy
trep – but o drewnianej podeszwie, chodak
tuk – ktoś tępy, nierozgarnięty lub złośliwy, nieznośny
tuleja – niezdara, oferma
tutka – papierowa torebka

u

ubogi dom – dziś dom socjalny
ucapnąć – chwycić, złapać
ufaflunić – ubrudzić
uglajdać się – ubrudzić się
uląc się – urodzić się
uliczka (przestarz.) – furtka
ulkarty – złośliwe karty życzeniowe wysyłane na Prima Aprilis
unorać się – ubrudzić się
upitrasić – ugotować, przyrządzić coś do jedzenia
upypłać – ubrudzić
u roboty – w pracy
usmekotać – utytłać, uwalać

w

w fuzlach – postrzępiony
w te i wefte – tam i z powrotem
wacha – warta, posterunek
wajcha – dźwignia, przekładnia
wajchy – praktyki
wancki – pluskwy
warstat – stół stolarski
waserpolaki – ni to Niemcy, ni Polacy
waserwaga a. wasserwaga – poziomica
wątpiory – poszewka od kołdry / pościel
wcinać – zajadać z apetytem
wdziać – włożyć (o odzieży)
wedle – z powodu, w sprawie
wehrpass – książeczka wojskowa
weltszmerc – dół, chandra
werk – mechanizm
westka – kamizelka
weź – często dodawane jako rodzaj zachęty, rozkazu, bądź wtrącenie; zabarwione lekką bezradnością
węborek – wiadro
węgować – fałdować, np. pościel, dywan
wiara – tłum ludzi
wichajster – większy dynks, coś co trudno nazwać
wichłacz – krętacz, matacz
widzi mi się – podoba mi się
winkiel – (1) róg; (2) stolarskie narzędzie kreślnicze
wkulać się, wkulnąć się – wtoczyć się
wmucić – zjeść łapczywie, dużo
worsztzupa – woda od gotowania kiełbasy
wparować – wtargnąć
wtedy –  bydgoska konstrukcja zdania – dodajemy „wtedy” w znaczeniu „w takim razie” – „to się zgadamy wtedy”, „to zobaczymy wtedy”, najczęściej na końcu wypowiedzi.
wtranżolić się – wtrącić się
wuchta – wielka ilość, masa, mnóstwo, kupa
wuja – wuj
wurszt a. worszt – kiełbasa
wursztlować – manipulować, kręcić
wyce – dowcipy, humoreski
wygnajewo – bagno, coś, przez co ciężko przejść; przedmieście, pustkowie
wykipować – wyrzucić
wykopyrtnąć – przewrócić się
wykrudować – wytępić / wyrzucić
wyksować – pastować
wypflastrować – wybrukować
wyreklamować – być zwolnionym z obowiązku służby wojskowej
wyro – łóżko
wyrychtować się – wyszykować się
wysz – świstek, nic nie warty dokument

z

za winklem – za rogiem
zahamstrować – zrobić zapasy, często w ukryciu
zajączek – wielkanocny zwyczaj obdarowywania dzieci słodyczami, upominkami
zaketować -zamknąć drzwi na łańcuch
zakluczyć – zamknąć na klucz
zalzajer – kwas solny
zamanąwszy – niby (partykuła)
zamotowany – przesypany naftaliną
zaprawić się – zachorować / przeziębić się
zara dych drap – gwałtownie
zawdzić – ubrać
zawdzi nasie – załóż na siebie
zbakierować się – wykoleić się, zejść na złe drogi
zbarczyć – zbankrutować
zebuć się – zdjąć wierzchnie okrycie
zendra – żużlowata warstwa spalonego żelaza
zesel – fotel
zesmyknąć się – zsunąć się
zgarynać – zgarniać
zhaltować – zatrzymać / przystopować
zmelić a. zmielić – zemleć
zmustrować – zostać uznanym za zdolnego do służby wojskowej
znorowić się – przyzwyczaić się do otrzymywania czegoś i stale po to przychodzić (o zwierzęciu)
zug a. cug – pociąg
zwekslować – rozmienić pieniądze
zydel – krzesło
zylce – galareta z mięsa
zyzol – zezowaty, czasem też o kimś noszącym okulary

ź

ździebełko / ździebko – trochę

ż

żaga – piła
żagować – ciąć drewno piłą
żdżarty – nienasycony, żarłoczny
żogować – chrapać
żorować – ubolewać
żybura – mętna, brudna ciecz
żyć na knebel – żyć z kimś bez ślubu
żylyj – galaretka

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s